Bu site çerez kullanır. Sitede gezinmeye devam ederek çerez kullanımımızı kabul etmiş olursunuz.
Burgulu sütun, gövdesi helis (sarmal) biçiminde dönen sütun tipidir. İç ve dış mekanlarda estetik bir vurgu elemanı olarak kullanılan burgulu sütunlar, tarih boyunca farklı kültürlerde farklı isimlerle anılmıştır. Bu rehberde burgulu sütunun mimari isimlerini, tarihsel gelişimini ve şantiyede doğru montaj tekniklerini inceleyebilirsiniz.
Sahada "yılanlı sütun" istendiğinde önce hangi anlamın kastedildiğini netleştirmek gerekir; terim üç ayrı şeyi karşılar:
| Anlam | Nedir | Nerede |
|---|---|---|
| Sultanahmet anıtı | Üç piton yılanının sarmal gövdesinden oluşan tunç anıt; MÖ 478 Delphi, 324'te İstanbul'a getirildi | Sultanahmet Meydanı (antik Hipodrom) |
| Bergama eseri | Asklepion giriş meydanındaki yılan figürlü mermer sütun; tıbbın simgesi | Bergama Müzesi |
| Mimari terim | Gövdesi burgu gibi dönen dekoratif sütun | Uygulama yapılan proje |
Projede kullanılacak olan üçüncüsüdür: burgulu (burmalı, helezon, spiral) sütun. Teklif ve metraj bu ürün üzerinden kurulur.
Yılanlı sütunun hikayesi MÖ 479'daki Plataia zaferine dayanır: Pers ordusuna karşı kazanılan zaferin ganimetiyle Delphi'deki Apollon Tapınağı'na üç ayaklı kazanı taşıyan bir yılan gövdesi sunulur (MÖ 478). Anıt 324'te İmparator Konstantin tarafından İstanbul'a getirilir.
Yılanlı sütun tarihi boyunca yıpranmıştır: bir zamanlar yaklaşık sekiz metre olan anıttan bugüne yaklaşık beş metre ulaşmıştır. Yılanlı sütun başı olarak aranan yılan başları kopmuş, günümüze ulaşan parçalar müze koleksiyonlarına alınmıştır.
Sahada bu tarih bir referans olarak işe yarar: müşteri sarmal formu tarif ederken çoğu zaman bu anıtı hatırlar. Uygulanacak ürün ise mimari burgulu sütundur — çap 20 ila 60 cm, standart boy 260 cm, tam ve yarım gövde seçenekli.
Burgulu sütun iki parçalı yarım kabuk olarak da uygulanabilir; bu, mevcut bir kolonu kaplarken en pratik yoldur. Sahada sıra şöyledir:
Burgu hattının kesintisiz görünmesi için yarım gövdelerin dönüş yönü aynı olmalıdır; ters takılan bir parça hattı kırar. Ürünler beyaz 1k akrilik astar ile geldiği için ayrı astar aşaması yoktur.
Burgulu sütun formları, kullanıldığı coğrafyaya, tarihi döneme ve üretim yöntemine göre çeşitli isimler almıştır. Mimari çizimlerde ve saha dilinde karşılaşılan terminoloji şu şekildedir:
| Eş Ad | Kullanım Alanı | Açıklama |
|---|---|---|
| Burma / Burmalı Sütun | Geleneksel Türk mimarisi ve marangozluk | Sütun gövdesinin dönel bir hat boyunca burulmuş görünümünü ifade eder. |
| Helezonik / Spiral Sütun | Teknik çizim ve modern mimari | Geometrik olarak helis aksı etrafında dönen gövde yapısını tanımlar. |
| Yılanlı Sütun | Halk dili ve yerel anlatılar | Görsel benzerlik nedeniyle kullanılan ancak anıtsal tunç yapı ile karıştırılan isimdir. |
| Solomonic Column / Colonna Salomonica | İngilizce ve İtalyan mimarlık tarihi | Hz. Süleyman Mabedi rivayetine dayanan Barok tarzı sarmal sütun adlandırmasıdır. |
| Barley-Sugar / Twisted Column | İngiliz mimarlık literatürü | Sarmal şekerlemelerin formundan esinlenilen dekoratif burgulu gövde tanımıdır. |
Burgulu sütun tanımında sıklıkla karıştırılan en önemli husus, İstanbul Sultanahmet Meydanı'nda yer alan 'Yılanlı Sütun' anıtıdır. Delphi'deki Apollon Tapınağı'ndan Konstantinopolis'e getirilen bu eser, üç tunç yılanın birbirine sarmallanmasıyla oluşmuş bir zafer anıtıdır ve mimari bir taşıyıcı sütun tipi değildir. Halk arasında gövde formu benzerliği sebebiyle burgulu mimari sütunlara da yılanlı sütun denilmektedir ancak bu kullanım teknik açıdan doğru değildir.
'Solomonic' veya 'Süleyman Sütunu' kavramı ise Eski Aziz Petrus Bazilikası'nda yer alan burgulu sütunların Hz. Süleyman Mabedi'nden getirildiğine dair tarihi bir inanışa dayanır. Bu form, 17. yüzyılda Gian Lorenzo Bernini'nin Aziz Petrus Bazilikası'ndaki ünlü baldaken tasarımı ile Barok mimaride yaygınlık kazanmıştır. Geç dönem Osmanlı mimarisinde ve Avrupa Barok yapılarında burgulu sütunlar, düşey yük taşımaktan ziyade cephe ve iç mekan dekorasyonunda hareketlilik sağlamak amacıyla tercih edilmiştir.
Burgulu sütunlar; yapı girişleri, kapı yanları, sütun-kemer kompozisyonları, iç mekan vurgu köşeleri ve dış cephe söve kombinasyonlarında sıklıkla değerlendirilir. Bir sütun elemanı; alt kaide, burgulu gövde ve başlık olmak üzere üç ana bileşenden oluşur. Tasarımda helezon sıklığı (burgu adımı) görsel etkiyi doğrudan belirler. Burgu adımının sık olması hareketliliği artırırken, daha geniş adımlar daha ağırbaşlı bir diklik algısı sunar.
Dekorix ürün gamında yer alan dekoratif burgulu sütun sistemleri yapısal yük taşıyıcı eleman değildir. Bu ürünler, mevcut beton veya çelik taşıyıcı dikmelerin etrafına kaplama olarak ya da tamamen görsel dekoratif eleman şeklinde monte edilir. Uygulama alanında gövde oranının tavan yüksekliği ve yan söve genişlikleri ile dengeli planlanması ustalık gerektirir.
Burgulu sütun imalatında kullanılan gereçlerin işçilik, ağırlık ve saha performans kriterleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:
| Kriter | Poliüretan Burgulu Sütun | Ahşap / Taş / Beton Oyma |
|---|---|---|
| Ağırlık | Düşük (~150-220 kg/m³ (üretim hedefi ~160 kg/m³) yoğunluk) | Yüksek (Taş/Beton: 2000+ kg/m³) |
| İşçilik | Kalıp hassasiyeti yüksek, montajı hızlı | Yüksek el işçiliği ve uzun yontu süresi |
| Montaj | Yapıştırıcı ve vidalama ile pratik | Vinç, ağır altyapı ve karkas zorunlu |
| Bakım | Çürümeyen kapalı hücre, kolay boyama | Çatlak tamiri, zımpara ve emprenye ihtiyacı |
Rijit (sert) poliüretan malzemeden imal edilen sütunlar, kapalı hücre yapısı sayesinde %1’in altında su emme oranına sahiptir. -100 °C / +80 °C arasındaki çalışma sıcaklığı toleransı ile iklimsel değişimlere direnç gösterir. Fabrika çıkışlı olarak astar kaplı gelen ürünlerde, boya öncesi alan kontrolü yapılarak ek astar uygulaması ustaya bağlı opsiyonel bir adımdır.
Saha uygulamasında doğru tekniklerin izlenmesi, ürünün uzun ömürlü kullanımı ve iş güvenliği açısından şarttır. Montaj aşamaları şu detaylara dikkat edilerek yürütülmelidir:
Dekorix ürünleri dekoratif nitelikte olduğu için bina statik yükünü üstlenmeyecek şekilde planlanmalı, saha güvenliği kurallarına eksiksiz uyulmalıdır.